Zorglijn Risico en preventie

EGM_architecten_UMC_Utrecht006
De afdeling Psychiatrie van het Universitair Medisch Centrum Utrecht (UMC Utrecht) heeft een polikliniek voor kinderen, adolescenten en jongvolwassenen met vermoeden op of een verhoogde kans op psychotische of bipolaire stoornissen. Een verhoogde kans op deze psychiatrische problemen is soms te merken aan bepaalde voortekens. Dit noemen we prodromale symptomen of voorstadia. Hier vindt u informatie over de volgende onderwerpen:

 

Wat zijn voorstadia?

Net zoals je je al niet lekker kan voelen op de dag voordat je flink verkouden wordt, kan je ook bepaalde dingen bij jezelf merken in de periode voorafgaand aan een psychiatrische ziekte. In zo’ n voorstadium van een psychiatrische ziekte merk je bepaalde gedragsveranderingen, die zich later kunnen ontwikkelen tot ernstige klachten. Deze voorstadia kunnen verschillen per persoon. Enkele voorbeelden zijn:

  • Ongewone zintuiglijke ervaringen
  • Stemmen horen, vreemde dingen zien
  • Achterdochtige gevoelens of gedachten
  • Overmatig bezig zijn met spirituele zaken of de zin van het leven
  • Moeite met concentreren en denken
  • Moeite met plannen en uitvoeren van dagelijkse activiteiten
  • Achteruitgang in studie of werk
  • Gevoelens van angst, prikkelbaarheid en spanning
  • Problemen met slapen, eten en energiecontrole
  • Lichamelijke klachten
  • Niet goed meer voor jezelf kunnen zorgen

 

Wat zijn psychotische en bipolaire stoornissen?

Psychose
Bij een psychose ervaar je de wereld om je heen anders dan anderen. Je hebt last van bijzondere en/of vreemde ervaringen die je eerder niet had. Het gaat vaak samen met één of meerdere van de volgende symptomen:

  • Hallucinaties (bijvoorbeeld stemmen horen, dingen zien, ruiken of voelen die anderen niet waarnemen)
  • Wanen (denkbeelden die niet kloppen met de werkelijkheid, bijvoorbeeld het idee om achtervolgd te worden of over magische krachten te beschikken)
  • Verwardheid (bijvoorbeeld moeite met logisch nadenken, niet precies weten waar je mee bezig bent of plotseling lachen/huilen zonder reden)
  • Minder energie of interesses dan voorheen (bijvoorbeeld je blijft lang in bed liggen, je gevoel is vlak of je neemt geen initiatieven meer)

Bipolaire stoornissen
Een bipolaire stoornis wordt ook wel een manisch-depressieve stoornis genoemd. Een bepaalde periode heb je een te positieve (manische) stemming, afgewisseld door een periode met een te sombere (depressieve) stemming. Ook kan je manisch en depressief tegelijk zijn, een z.g. “gemengde episode”. Daarnaast kan je gewone, dagelijkse zaken moeilijker of niet uitvoeren. De kenmerken van een manische en depressieve periode zijn als volgt:

  • (Hypo)manie: overmatig enthousiast, emotioneel, impulsief of prikkelbaar gedrag, zoals een ongeremde kooplust, grootheidsideeën, veel praten of snel denken, verminderde slaapbehoefte, roekeloos gedrag, veel bezig zijn met seks, soms ook psychotische klachten
  • Depressie: sombere stemming, gevoelens van verdriet, machteloosheid en hopeloosheid. Niet meer kunnen genieten, slecht slapen, afgenomen eetlust, toegenomen prikkelbaarheid

Hoe ontstaan psychotische en bipolaire stoornissen?
Voor beide ziektes geldt dat ze in hoge mate erfelijk zijn; er zijn dus genetische factoren in het spel. Een erfelijke aanleg voor psychose of bipolaire stoornis wil zeggen dat het “in de familie zit”. Vanaf je geboorte heb je dan meer kans om één van deze ziektes te krijgen. Daarnaast kunnen stressvolle gebeurtenissen, zoals traumatische ervaringen en bepaalde omstandigheden, zoals het gebruik van drugs, van invloed zijn op het ontstaan van deze psychiatrische ziektes.

Wie hebben een verhoogde kans op psychotische of bipolaire stoornissen?
Je kunt een verhoogde kans op psychotische of bipolaire stoornissen hebben onder de volgende omstandigheden of een combinatie daarvan:

  • • Je hebt verschijnselen (zie eerdere uitleg) die mogelijk passen bij een voorstadium van een psychiatrische ziekte
  • • Een familielid van jou heeft een psychiatrische ziekte zoals psychose, schizofrenie, of een bipolaire stoornis
  • • Je loopt risico door je levensstijl, zoals overmatig gebruik van alcohol of drugs

Wat kan de zorglijn Risico & Preventie voor u of jou betekenen?

Problemen voorkomen of verminderen
Het is bekend dat de periode tussen het begin van een psychose en de start van behandeling zo kort mogelijk moet zijn voor een gunstig effect op het ziekteverloop en de behandeling. Er is dan ook veel aandacht voor mensen met een eerste psychose. Over de periode voorafgaand aan een eerste psychose of bipolaire stoornis is echter weinig bekend. Met de Polikliniek brengen we deze periode in kaart.Als jij een verhoogd risico hebt op psychotische of bipolaire stoornissen, proberen we samen met jou, zo vroeg mogelijk deze problemen te herkennen. Ook kijken we hoe je jouw levenswijze kan aanpassen om klachten te voorkomen of te verminderen.

Hoe werkt de zorglijn Risico & Preventie?

De zorglijn Risico & Preventie is bedoeld om zo vroeg mogelijk psychotische of bipolaire stoornissen te herkennen en het effect van behandeling te onderzoeken. Ook als je nog geen klachten hebt, maar wel denkt dat je een verhoogde kans hebt op deze problemen, kan je bij de zorglijn Risico & Preventie terecht. Er werken verschillende mensen op deze polikliniek, zoals (kinder-en jeugd)psychiaters, (kinder-en jeugd)psychiaters in opleiding, verpleegkundigspecialisten, psychologen, secretaresses en onderzoekers. Andere deskundigen worden zo nodig geraadpleegd.

Aanmelding
Je kunt je telefonisch aanmelden, eventueel samen met je ouders of familie, via telefoonnummer 088 75 581 80. Tijdens de telefonische aanmelding stellen wij enkele vragen over je zorgen of klachten. Daarna sturen we vragenlijsten op om thuis in te vullen en terug te sturen naar de afdeling Psychiatrie van het UMC Utrecht. Ook maken we een afspraak voor een intakegesprek op de polikliniek.

Intake
Bij de eerste afspraak neem je jouw identiteitsbewijs en een verwijsbrief van de huisarts, medisch specialist of Bureau Jeugdzorg mee. Tijdens het intakegesprek nemen we een interview af bij jou en iemand uit je directe omgeving; bij voorkeur je ouders/familie. We brengen dan je persoonlijke situatie in kaart. In aansluiting daarop bespreken we met elkaar of en hoeveel vervolgafspraken en aanvullend onderzoek we nodig vinden. Dit is het begin van de diagnostiekfase.

Diagnostiekfase
Tijdens de diagnostiekfase doen we verschillende onderzoeken, zoals aanvullend psychiatrisch, psychologisch, erfelijkheid, lichamelijk en/of gezinsonderzoek. Welk onderzoek we doen is afhankelijk van de problematiek en de situatie. Na het onderzoek, geven we jou en je ouders/familie advies over de problemen (al of niet een diagnose) en hoe je daarmee om kan gaan. Ook adviseren we of en welke behandeling je nodig hebt.

Behandelfase
De behandeling bestaat uit vormen van begeleiding, zowel individueel als in een groep, drugspreventie, medicatie en/of (psycho)therapie. Er zijn mogelijkheden voor poliklinische, klinische en deeltijd behandeling.

Wetenschappelijk onderzoek
Aan de zorglijn Risico & Preventie is ook wetenschappelijk onderzoek verbonden. Wij doen onderzoek naar de ontwikkeling van psychotische en bipolaire stoornissen. Het is mogelijk dat we jou en je familie vragen om mee te doen aan het wetenschappelijk onderzoek. Je wordt daarvoor apart gevraagd en je krijgt dan de informatie die bij het onderzoek hoort. Deelname is geheel vrijwillig en je kunt op ieder moment stoppen. Dit heeft geen invloed op de behandeling vanuit de polikliniek.

Voor meer informatie over het zorgaanbod van de polikliniek kan je terecht op de website van het UMC Utrecht.